Infekcija respiratornog trakta (disajnih organa)

« nazad

Uvod

Infekcije respiratornog trakta su čest uzrok raznih bolesti.

Najraširenija infekcija respiratornog trakta je obična prehlada.

Respiratorni trakt

Respiratorni trakt je opšti termin koji se koristi za opisivanje svih dijelova tijela koji su uključeni u omogućavanje disanja. Zdravstveni radnici uglavnom prave razliku između gornjeg i donjeg respiratornog trakta.

Gornji respiratorni trakt

Gornji respiratorni trakt se sastoji iz:

  • nos,
  • sinusi - šupljine ispunjene vazduhom koje se nalaze unutar jagodičnih kostiju i čeonih kostiju,
  • usta (uključujući krajnike),
  • grlo,
  • ždrijelo - koje se nalazi sa zadnje strane grla i sprječava stranim tijelima, kao što je hrana, da upadnu u pluća, i
  • dio grla koji sadrži glasne žice.

Česte infekcije gornjeg respiratornog trakta uključuju:

  • običnu prehladu,
  • upalu grla  - obično zbog infekcije ždrijela (faringitis),
  • tonzilitis - infekciju krajnika,
  • sinuzitis - infekciju sinusa, i
  • laringitis - infekcija glasnih žica.

Donji respiratorni trakt

Donji respiratorni trakt se sastoji iz:

  • dušnik - cijev koja povezuje grlo i pluća,
  • bronhije - dvije grane na koje se dušnik račva kako ulazi u pluća,
  • bronhiole - sitni disajni putevi koji se nalaze po cijelim plućima, i
  • alveole - sitne vazdušne vreće na kraju bronhiola.

Česte infekcije respiratornog trakta (LTRI) su:

  • bronhitis - infekcija bronhija, i
  • pneumonija - infekcija bronhiola i alveola.

Postoje takođe druge vrste infekcija, kao što je gripa (influenca), koje mogu zahvatiti i gornji i donji respiratorni trakt.

Koliko su česte infekcije respiratornog trakta?

Infekcije respiratornog trakta su veoma česte. Vjeruje se da su one jedan od vodećih razloga zašto ljudi idu kod porodičnog ljekara ili u apoteku.

Respiratorni trakt je mnogo osjetljiviji na infekcije nego drugi dijelovi tijela. To je zbog toga što je bakterijama ili virusima lako da dospiju u trakt kada osoba udahne.

Infekcije respiratornog trakta su mnogo češće tokom zime. To je vjerovatno zbog toga što tokom zimskih mjeseci ljudi više borave u zatvorenom prostoru u bliskom kontaktu jedni s drugima.

Djeca uglavnom češće dobijaju infekcije respiratornog trakta, kao što su prehlade, nego odrasli. To je zbog toga što još uvijek nisu stekla imunitet na mnoge viruse koji mogu izazvati prehladu.

Prognoza

Prognoza za infekcije respiratornog trakta je uglavnom dobra. Većina infekcija je samoograničavajuća, što znači da će proći bez potrebe za liječenjem.

Međutim, mogu biti potrebni posebna njega i dodatno liječenje za ljude koji su osjetljiviji na efekte infekcije. Osobe kojima ovo može biti neophodno su:

  • najmlađi,
  • starije osobe,
  • ljudi sa primarnim oboljenjem pluća, i
  • ljudi sa oslabljenim imunološkim sistemom.

Postoji veliki broj vakcina za neke od virusa i bakterija koji izazivaju infekciju, kao što je vakcina protiv gripe i pneumokokalna vakcina (pneumokokalne bakterije su porodica bakterija koje mogu izazvati pneumoniju). Vidjeti dio "prevencija" za više informacija.

 

Simptomi

Infekcija gornjeg respiratornog trakta

Kašalj je najčešći simptom infekcije respiratornog trakta. Ostali simptomi su:

  • glavobolje,
  • nos je začepljen ili curi,
  • upaljeno grlo,
  • kihanje, i
  • bolovi u mišićima.

Simptomi infekcije gornjeg respiratornog trakta obično prođu u roku od 1-2 sedmice.

Infekcije donjeg respiratornog trakta

Kao i kod infekcije gornjeg respiratornog trakta, glavni simptom infekcije donjeg respiratornog trakta je kašalj, iako je obično u pitanju teži oblik sa više šlajma. U nekim slučajevima pneumonije, u šlajmu ima tragova krvi.

Ostali simptomi infekcije donjeg respiratornog trakta su:

  • stezanje u prsima,
  • otežano disanje,
  • vizing (sviranje u grudima),
  • upaljeno grlo,
  • visoka temperatura i osjećaj hladnoće,
  • glavobolje,
  • začepljen nos i sinusi, i
  • bolovi.

Kada treba potražiti ljekarski savjet

Većina infekcija respiratornog trakta ne zahtijeva ljekarsku pažnju i mogu se liječiti kod kuće.

Međutim, preporučuje se da posjetite porodičnog ljekara ukoliko:

  • simptomi ukazuju da možda imate pneumoniju, kao što je iskašljavanje krvavog šlajma,
  • osjećate se jako loše,
  • imate primarnu bolest srca, pluća, jetre ili bubrega,
  • imate bolest koja zahvata nervni sistem, kao što je multipla skleroza,
  • imate cističnu fibrozu,
  • imate oslabljen imunitet.

Takođe se preporučuje da se obratite porodičnom ljekaru ako imate 65 ili više godina, i imate najmanje dva faktora dolje navedena, ili imate 80 ili više godina i imate jedan od dolje navedenih faktora:

  • boravili ste u bolnici tokom godine,
  • imate dijabetis tip 1 ili 2,
  • imate istoriju zatajenja srca, i/ili,
  • uzimate vrstu steroidnog lijeka koji se zove glukokortikoid.

 

Uzroci

Većina infekcija gornjeg respiratornog trakta su uzrokovane virusima. Postoji preko dvije stotine različitih virusa koji mogu izazvati infekciju respiratornog trakta. Međutim, najčešći virusi spadaju u jednu od dvije grupe - rinovirusi i koronavirusi.

Najčešća infekcija respiratornog trakta je prehlada. Broj različitih virusa koji mogu izazvati prehladu je razlog zbog kojeg je moguće imati više vrsta prehlade, jednu za drugom, a da je svaka izazvana drugim virusom.

Većina infekcija donjeg respiratornog trakta su takođe izazvane virusima. Izuzetak je pneumonija, koja je obično izazvana bakterijom streptococcus pneumoniae.

Kako se infekcija prenosi

Infekcije respiratornog trakta se mogu prenijeti na nekoliko načina. Ako imate infekciju, kao što je prehlada i kišete, kašljete ili pričate, izbacujete u vazduh sitne kapljice tečnosti koje sadrže virus. Ako ih neko drugi udahne, ta osoba takođe može postati zaražena.

Infekcije se takođe mogu širiti direktnim i indirektnim kontaktom. Ako imate infekciju kao što je prehlada ili gripa i dodirnete nos ili oči prije nego što dodirnete nekog drugog, možete im prenijeti virus.

Ili ako dodirnete predmet, kao što je kvaka na vratima, ili telefon, virus se može prenijeti na predmet. Ako neko drugi dodirne taj predmet ubrzo nakon toga, a zatim dodirne svoja usta, nos ili oči, može dobiti infekciju.

 

Dijagnoza

Infekcije gornjeg respiratornog trakta su obično očigledne iz običnog kašlja i simptoma prehlade i obično nije potrebna medicinska dijagnoza.

Vaš porodični ljekar može dijagnostikovati infekcije donjeg respiratornog trakta tako što će vas pitati za simptome, i poslušati vaša prsa stetoskopom. Ako imate infekciju donjeg respiratornog trakta, čuće se šuškanje.

Vaš porodični  ljekar takođe može poslušati vaša prsa lupkanjem. Ako su pluća ispunjena tečnošću, proizvešće drugačiji zvuk nego kad sadrže vazduh.

Dalje pretrage za infekciju donjeg respiratornog trakta su potrebne samo ukoliko su simptomi naročito teški, ili ukoliko ne reagujete na terapiju.

U ovim okolnostima, možete uraditi nalaz krvi i rendgen grudnog koša.

 

Tretman

Samostalna njega

Većina infekcija respiratornog trakta se mogu liječiti upotrebom nekih tehnika samostalne njege, kao što su dolje navedene:

  • Nesteroidni antiinflamatorni lijekovi (NSAID), kao što je ibuprofen, mogu pomoći da se ublaže bolovi i snizi temperatura.
  • Pijete dosta bezalkoholnih pića da biste bili hidrirani – to je naročito važno za djecu. Voda je najbolja, ali topli napitci mogu biti umirujući.
  • Pokušajte mirovati i izbjegavajte naporne aktivnosti.
  • Održavajte prijatnu temperaturu u sobi, ali pobrinite se da cirkuliše svjež vazduh.
  • Lijek protiv kašlja može pomoći da se umiri nadražujući i suh kašalj. Proizvodi bez recepta koji se mogu kupiti u apoteci se obično prodaju kao kombinovani preparati za liječenje kašlja i prehlade. Preparati mogu sadržati nekoliko sastojaka tako da uvijek treba da pratite uputstva proizvođača kako biste bili sigurni da uzimate ispravnu dozu za vaše simptome.
  • Dim iritira nos i grlo. Zato pokušajte da izbjegnete da budete u blizini ljudi koji puše i klonite se zadimljenih prostorija. Ako ste pušač, pokušajte da pušite što manje dok se osjećate loše.
  • Blago podignite uzglavlje kreveta, tako što ćete staviti jastuk ispod dušeka, jer to može pomoći da smanjite kašljanje noću.

Obratite se svom porodičnom ljekaru ako se simptomi ne poboljšaju u roku od dvije sedmice.

Antibiotici se obično ne preporučuju

Antibiotici se obično ne preporučuju za liječenje infekcija respiratornog trakta. To je zato što:

  • Većinu infekcija respiratornog trakta ne izazivaju bakterije,
  • Čak i ako je infekcija respiratornog trakta izazvana bakterijom, pokazalo se da antibiotici nisu djelotvorniji u liječenju ovih slučajeva od paracetamola, a mogu izazvati neugodne nus pojave, i
  • Prekomjerna upotreba antibiotika za liječenje manjih zdravstvenih problema može ih učiniti manje djelotvornim u liječenju težih oboljenja ili onih opasnih po život.

Ko bi trebalo da uzme antibiotike?

Antibiotici se preporučuju samo ukoliko:

  • Imate pneumoniju jer nju obično izaziva bakterijska infekcija, ili
  • Imate primarni zdravstveni problem, ili
  • Postoje lične okolnosti koje bi mogle dovesti do ozbiljnih komplikacija kao posljedica infekcije respiratornog trakta.

Na primjer, mogu se preporučiti antibiotici ukoliko:

  • Imate bolest, kao što je HIV, koja slabi vaš imunitet,
  • Uzimate lijek, kao što je imunosupresant, koji slabi vaš imunitet,
  • Trenutno primate hemoterapiju za karcinom, ili
  • Imate istoriju bolesti srca, pluća, jetre ili bubrega.

 

Komplikacije

Većina infekcija respiratornog trakta, sa izuzetkom pneumonije i gripe, ne izazivaju komplikacije. Neke komplikacije koje se dovode u vezu sa pneumonijom i gripom su dolje navedene.

Pneumonija

Pleuritis, pleuritički bolovi i pleuralni izliv

Pleuritis je kada dvije tanke opne između pluća i rebara postanu upaljene. Pleuritis može biti izazvan bolešću pluća kao što je pneumonija.

Ponekad simptomi teške pneumonije mogu uključivati pleuritičke bolove, koji su oštri probadajući bolovi u prsima koji se javljaju na jednom mjestu kada udišete. To takođe može biti simptom pleuritisa.

U rjeđim slučajevima, tečnost se može nakupiti u prostoru između pluća i zida prsa. To je poznato kao pleuralni izliv. Ako ova tečnost postane inficirana (empijem), obično će se uraditi drenaža iglom ili tankom cjevčicom.

Ostale komplikacije

Ostale komplikacije pneumonije mogu biti:

  • Tromboza dubokih vena (DVT),
  • Apsces pluća, i
  • Infekcija krvi, kao što je septikemija, ili bakteremija.

Od infekcije krvi se možete teško razboljeti i uglavnom je potrebno bolničko liječenje.

U rijetkim slučajevima, pneumokokalna pneumonija može izazvati infekciju membrana koje prekrivaju mozak (pneumokokalni meningitis).

Gripa

Najčešća komplikacija gripe je sekundarna bakterijska infekcija prsa koja nastaje pored virusne infekcije. Povremeno to može postati ozbiljno i prerasti u pneumoniju.

Doza antibiotika će obično uspješno izliječiti infekciju ali ona ponekad može postati opasna po život, naročito kod osoba slabog zdravlja i kod starijih osoba. Druge ozbiljne komplikacije gripe su rijetke.

 

 

Prevencija

Ako dobijete infekciju respiratornog trakta, važno je preduzeti sljedeće korake da biste spriječili širenje infekcije na druge ljude. Ovi koraci su dolje navedeni.

  • Redovno i temeljno pranje ruku, naročito nakon dodirivanja nosa ili usta i prije rukovanja hranom.
  • Kihanje i kašljanje u maramicu. To će pomoći da spriječite da kapljice koje sadrže virus iz vašeg nosa i usta dospiju u vazduh gdje mogu inficirati druge. Bacite korištene maramice odmah i operite ruke,
  • Ne koristite tuđe šolje ili kuhinjski pribor. Koristite vlastite šolje, tanjire i pribor za jelo.

Vakcinacija

Trenutno postoje tri vakcine – dvije za pneumoniju i jedna za gripu – koje mogu pružiti zaštitu od ove dvije infekcije respiratornog trakta.

Pneumokokna konjugirana vakcina (PCV)

Sva djeca mlađa od dvije godine bi trebalo rutinski da prime pneumokoknu konjugiranu vakcinu (PCV) u sklopu programa imunizacije djece.

Prva doza PCV se obično daje kada dijete ima između 2-4 mjeseca, a druga se daje dva mjeseca kasnije.

PCV je potpuno bezbjedna, iako oko 1 od 10 djece dobije crvenilo i otok na mjestu injekcije, kao i blago povišenu temperaturu. Međutim, ovi simptomi brzo prođu.

Razgovarajte sa svojim porodičnim ljekarom, ili patronažnom sestrom, ako niste sigurni da li je vaše dijete primilo PCV.

Pneumokokna polisaharinska vakcina (PPV)

Ako spadate u visokorizičnu grupu za dobijanje pneumokokne infekcije – na primjer, ako imate oslabljen imunitet – vaša ambulanta porodične medicne bi trebalo da vas kontaktira da zakažete vakcinaciju. Ako to nije slučaj, treba da kontaktirate vašeg porodičnog ljekara da biste zakazali termin.

Zdravim odraslim osobama obično je potrebna samo jedna doza PPV. Međutim, osobama sa oslabljenim imunitetom, ili sa poremećajem slezene, može biti potrebna revakcinacija.  Vaš porodični ljekar će vas moći posavjetovati s tim u vezi.

Nako što ste primili PPV, možete osjetiti bolove i zapaljenje na mjestu injekcije. To bi trebalo da traje samo 1-3 dana. U rjeđim slučajevima, neki ljudi prijave simptome blago povišene temperature. To bi takođe trebalo brzo proći.

Gripa

Vakcinacija protiv gripe se preporučuje ljudima koji imaju 65 ili više godina, ili ljudima koji:

  • Imaju teški srčani problem, kao što je zatajenje srca,
  • tešku astmu ili hroničnu opstruktivnu bolest pluća (COPD),
  • Dugoročnu bolest bubrega ili jetre, dijabetis ili
  • Oslabljen imunitet zbog bolesti kao što je HIV ili AIDS, ili kao posljedica terapije, kao što je hemoterapija.

Vakcinu protiv gripe bi trebalo primiti u jesen (oktobar ili rani novembar).

Kontaktirajte ambulantu porodične medicine ako mislite da bi trebalo da primite vakcinu protiv gripe.

Prestanite pušiti

Pušenje oštećuje pluća. To znači da su podložnija infekciji. Ako pušite, najbolje što možete da učinite u prevenciji infekcije respiratornog trakta je da prestanete.

Vaš porodični ljekar ili farmaceut vam takođe mogu pružiti pomoć i savjet u vezi sa odvikavanjem od pušenja.